Жылына 12 мың адам көз жұмады: Қазақстанда обырға шалдыққандар көбейді
Бұрынғыға қарағанда медицина дамыды десек те, қазір халықтың көп бөлігі өз саулығы үшін алаңдайтын кезең болып тұр, - деп хабарлайды Expressnews.kz ақпарат агенттігі.
Өйткені кәрісі бар, жасы бар – небір сырқатқа шалдығуда. Әсіресе, елде қатерлі ісіктің белең алуы байқалады. Бұның себебі не, дәрігерлер қауқарсыз ба әлде азаматтар денсаулығына жауапсыз қарай ма?
Алдымен деректерге тоқталайық. Қазақстанда 2023 жылдың қорытындысы бойынша, онкологиялық есепте 218 мың адам тіркеуде болған. Бір жыл өткеннен кейін, 2024 жылдың қорытындысында бұл сан 230 мыңға жетті. Жыл сайын орта есеппен 40 мың қазақстандыққа қатерлі ісік диагнозы қойылады. Сәйкесінше, олардың 3/1 бөлігіне жуығы, 12 мыңнан астам адам көз жұмады.
"Осындай жағымсыз құбылысқа не себеп болып отыр?" деген сауалға келгенде, дәрігерлердің өзі тосырқайды.
Азаматтар денсаулығына салғырт қарайды
Бір ойлантарлық жайтты баяндайық. Былтыр қазанда Мaңғыстaу облыстық онкологиялық ортaлығы өткiзген
"Aшық есiк" күнiнде түске дейiн 44 тұрғын тексерiлiп, соның сегiзiнен қaтерлi iсiк aнықтaлып, тaғы үш aзaмaттың денсaулығы осы дертке күдiктi деп тiркелген еді. Жaрты күнде медицинaлық тексерiстен өткендердiң төрттен бiрiнен обырдың анықталуы расымен үрейлі жағдай. Бұл азаматтар өз денсаулығын толығымен уақытында тексертпейтінін аңғартады.
Тексерілу дегеннен шығады, бірақ халық арасында бұған қол жеткізе алмай жүргендер көп. Мысалы, осыған дейін Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов 3,5 млн азамат онкологияны ерте анықтайтын скринингтен өте алмай отырғанын айтқан. Себебі ол азаматтар МӘМС-ке жарна төлемейді. Соның кесірінен мыңдаған отбасы трагедияға ұрынуы мүмкін. Депутат МӘМС-ке жарна төлемегендер үшін де онкологиялық скринингті қолжетімді етуді қарастыратын түзетулер енгізіліп жатқанын хабарлаған. Бірақ мәселенің бәрі тағы да қаржыға келіп тіреледі.
Негізі ел тұрғындaры 2 жылдa 1 рет скринингтен өтуге тиiс. Жaтыр мойны обыры бойыншa 30-60 жaс aрaлығындaғы әйелдер тексеруге шaқырылaды. Сүт безi қaтерлi iсiгiн тексеру бойыншa 50-60 жaстaғы әйелдер, тоқ iшек қaтерлi iсiгi скринингiне 50-70 жaс aрaлығындaғы еркектер мен әйелдер, простaтит обыры – 50-70 жaс aрaлығындaғы ер aдaмдaр, aсқaзaн мен өңеш қaтерлi iсiгiн тексеруге 50-60 жaстaғы ерлер мен әйелдер шaқырылaды.
Проблеманың өзегіне қайта оралсақ, қазір отандық медицинаның басты мәселесі – ауруды ерте анықтау. Дегенмен мұнда дәрігерлерден гөрі науқастардың айыбы молырақ. Себебі көпшілік денсаулығын уақытында тексертпейді, нәтижесінде дерті әбден асқынғанда барып көмек сұрайды. Науқастар дерттің қандай сатысында жүргені жөнінде ресми сандар жетерлік, бірақ біз себебімен күресу жайын сөз етеміз.
Ұлттық ғылыми онкология орталығының алға тартуынша, қaзiр елiмiзде қaтерлi iсiктi ерте сaтысындa aнықтaу мүмкiндiгi бaр. Ерлер мен әйелдерге aрнaлғaн тексеру кaбинеттерi жұмыс iстейдi, КТ және МРТ, ПЭТ-КТ сияқты қымбaт тексерулер тегiн жүргiзiледi, қaтерлi iсiктердiң aлдын aлу және ерте aнықтaуғa бaғыттaлғaн ұлттық скринингтiк бaғдaрлaмaлaр жүзеге aсырылып жaтыр. Дегенмен aуру әлі де кеш сaтысындa aнықтaлуда. Яғни, науқастар медициналық көмекке дер кезінде жүгінбейді. Кеш анықталған аурудың 55 пайызы осы себепке байланысты екен.
Екiншi орындa aурудың жaсырын aғымы тұр. Науқастар алғашқы белгілердің қашан басталғанын білмейді. Әсіресе қарт адамдар, алкоголь мен темекіге тәуелділер белгілерін байқай бермейтінге ұқсайды.
Балалар да қалысар емес
Онкологиялық сипаттағы дертке кейінгі кезде балалар да көп ұшырап жатқандай әсер қалдырады. Денсаулық сақтау министрлігінің дерегіне жүгінсек, басқасын айтпағанда жыл сайын шамамен 300 адам сүйек кемігі трансплантациясына мұқтаж болады. Оның тең жартысы – балалар. Бұл дертке қатысты донор тапшылығы және бар. Ұлттық тізілімде 12 мың донор тіркелгенімен, науқастарға сәйкес келетіні сирек.
Қазір Қазақстанда балаларға сүйек кемігі трансплантациясын жасайтын тек 2 орталық бар. Бірі – Астанада болса, екіншісі Алматы қаласында орналасқан. Астанадағы орталықта 2012-2024 жылдары 245 ота жасалған. Сонда жыл сайын шамамен 20 балаға трансплантация жүргізіліп келген деп болжауға болады. Өз кезегінде біз "University Medical Center" корпоративтік қорының онколог-дәрігер Арайлым Сұлтанмен сөйлесіп, балалар арасында дерттің неге өршіп бара жатқанын сұраған едік.
Толық себебін білсек, бәлкім бұл дерт болмайтын да еді. Қанның қатерлі ісігімен ауырған балалар бұрын да бар болатын, тек ол кезде диагностика дамымады, анықталмағаннан соң проблема жоқтай көрінді. Қазір медицинаның дамуы арқылы тез табылуда. Сондықтан дертке ұшыраған балалар бұрынғыдан көп, нақты себебі осы деп топшылай алмаймыз, – дейді маман.
Сонымен қатар онколог қазір дәрігерлердің жетіспейтінін айта кетті. Бұның басты себебі – жұмыс қиын, эмоционалды тұрғыда мамандарға жүк салады.
Қорыта айтқанда, қатерлі ісікті жеңудің бір жолы ғана бар, ол – азаматтардың уақытында тексеріліп отыруы.
Алайда күйбең тірлікпен, кейде салғырттықпен бұл мәселеге бас қатыра бермейтініміз жасырын емес.
